Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu tarafından 29/04/2022 tarihinde Sigorta Sözleşmelerinde Bilgilendirmeye İlişkin Yönetmeliğin Uygulanmasına Dair Genelge (“2022/14 sayılı Genelge”) yayımlanmıştır. 2022/14 sayılı Genelge ile 14.02.2020 tarihli ve 31039 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Sigorta Sözleşmelerinde Bilgilendirmeye İlişkin Yönetmelik (“Yönetmelik”) uyarınca sigortacı tarafından yerine getirilmesi gereken görev ve yükümlülüklere dair usul ve esaslar düzenlenmektedir.
Sigorta Brokeri açısından 2022/14 sayılı Genelge
Genel kural olarak, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (“TTK”) 1423. maddesi kapsamında belirtilen bilgilendirme yükümlülüğü sigortacı tarafından yerine getirilecektir. Sigorta brokerinin “sigorta ettiren adına akit yapma yetkisi”ne sahip olması durumunda ise sigortacı tarafından brokerin bilgilendirilmesi ile sigortacının bilgilendirme yükümlülüğü sona erecek ve bu yükümlülük sigorta ettirene karşı broker tarafından yerine getirilecektir. Bu bakımdan sigorta brokerinin bilgilendirilmesi, temsil edilen tarafın bilgilendirilmesi anlamına geldiği kabul edilmektedir. (Sigorta ve Reasürans Brokerleri Yönetmeliğinin 17 nci maddesinin dördüncü fıkrası) Sigortacının, brokeri bilgilendirdikten sonra, ayrıca sigorta ettireni ve sigortadan faydalanacak diğer kişileri -bu yönde bir talep olmaması haricinde- bilgilendirmesi gerekmemekte ve sigortacının bilgilendirme yükümlülüğü temsil eden sigorta brokerine geçmektedir. Sigorta brokerinin “sigorta ettiren adına akit yapma yetkisi”ne sahip olmadığı durumlarda ise, sigortacının Yönetmelik ve TTK. Md.1423 kapsamındaki bilgilendirme yükümlülüğü devam etmekte olup Yönetmelik ve 2022/14 sayılı Genelge gereğince belirlenen şekilde sigorta ettirene karşı yerine getirmesi gerekmektedir.
“Sigorta ettiren adına akit yapma yetkisi”ne sahip broker kimdir?
2022/14 sayılı Genelge’de ayrım yapmak suretiyle belirtildiği üzere sigorta brokerleri, sigorta poliçesine aracılık yaptıkları her müvekkili adına akit yapma yetkisine sahip değildir. Sigorta brokerinin “sigorta ettiren adına akit yapma yetkisi” özel bir yetkidir. Bu yetkinin broker atama mektubu (broker of record letter) ve benzeri bir yetkilendirme içerisinde açıkça yazılı bir şekilde özel olarak yer alması gerekmektedir. (Sigorta ve Reasürans Brokerleri Yönetmeliğinin 15inci maddesinin ikinci fıkrası)
Genel olarak broker atama mektuplarında sigorta brokerlerine akit yapma yetkisi verilmemektedir. Zira brokerin görevlendirmesi ve yetkilendirilmesi sigorta ettiren tarafından belirli bir rizikonun teminat altına alınması için sigorta programının tasarlanması, teklif/lerin toplanması gibi temel brokerlik işlemlerini kapsamaktadır. Sigortacılık Kanunu’nda da tanımlandığı üzere sigorta brokerinin temel görevi, sigorta sözleşmesinin akdinden önceki hazırlık çalışmalarını yürütmektir. Sigorta sözleşmelerinin uygulanması ve tazminatın tahsiline yardımcı olunması, onun gerektiğinde devreye giren görevlerindendir. Bu bakımdan broker sigorta şirket/lerinden alınan teklif/leri sigorta ettirene sunarak temel görevini yerine getirmektedir. Sigorta ettirenin mutabakatı ile poliçelerin hazırlatılması veya broker tarafından teslim alınması, bu yönde görevlendirilmiş olsa dahi sigorta brokerini “sigorta ettiren adına akit yapma yetkisi”ne sahip broker haline getirmez. Zira ayrıca bu yönde açıkça ve özel olarak yetkilendirilmedikçe hiçbir sigorta brokeri sigorta ettiren adına poliçe imzalamaz. Hatta bazen öyle ki; broker atama mektuplarında “…bahsi geçen sözleşmeleri kabul ve imza etmeye sadece Şirketimiz (Sigorta Ettiren) yetkili olacaktır…” ve benzeri şekilde özel olarak bu yönde yetki verilmediği açıkça belirtilmektedir. Bu anlamda esasen bir sigorta brokerinin “sigorta ettiren adına akit yapma yetkisi”ne sahip olması çok istisnai ve nadir bir durumdur. Bu bakımdan Sigorta ve Reasürans Brokerleri Yönetmeliği 15inci maddesinin ikinci fıkrası gereğince açıkça bu yönde yetkilendirmesi, örneğin “…bahsi geçen sözleşmeleri adımıza kabul ve imza etmeye yetkilidir…”, olmadıkça sigorta brokerinin “sigorta ettiren adına akit yapma yetkisi”ne sahip olmadığı sonucuna ulaşılacaktır.
Broker atama mektubunun olmaması durumunda bilgilendirme yükümlülüğü
Sigorta brokerleri bazen geleneksel olmayan yollarla yani bir broker atama mektubu olmadan da sigorta ettiren tarafından görevlendirilebilmektedir. Böyle bir durumda taraflar arasındaki sigorta brokerliği ilişkisi mesafeli olarak e-posta, sesli görüşme, web sitesi veya bir platform üzerinden de kurulabilmektedir. (Sigorta Brokerleri Yönetmeliğinin 15inci maddesinin birinci fıkrası) Örneğin e-posta üzerinden belirli bir riziko için teklif talep edildiği halde sigorta brokerinin görevlendirmesi “sigorta ettiren adına akit yapma yetkisi”ni içermemektedir. Zira bu yetkilendirmenin açıkça sigorta ettiren tarafından yapılmış olması gerekmektedir. Bu kapsamda yapılan aracılık faaliyetlerinde bilgilendirme yükümlülüğü yine sigortacı tarafından yerine getirilecektir.
2022/14 sayılı Genelge’nin Sigortacılar ile Sigorta Brokerleri arasındaki mevcut çalışma esasları protokollerine etkisi
Uygulamada pek çok sigorta şirketi tarafından sigorta brokerlerine imza için gönderilen çalışma esasları protokolleri ve benzeri dokümanlarda bilgilendirme yükümlülüğünün standart olarak ve hiçbir ayrım olmaksızın sigorta brokerleri tarafından yerine getirileceği yazılmaktadır. Birçok sigorta brokeri de partaj açılması önünde bir engel olarak değerlendirilen bu metinlerde değişiklik dahi yapmadan hızlıca imzalamaktadır. Genelge, Yönetmelik ve Kanuna aykırı olarak yapılan bu protokol maddeleri geçersizdir. Sigorta brokeri buna ilişkin yükümlülüğü kabul etmiş olsa dahi sigortacının sigorta ettirene karşı bilgilendirme yükümlülüğü devam eder. Bu bakımdan mevcut çalışma esasları protokollerinde farklı bir düzenleme yer alması halinde dahi 2022/14 sayılı Genelge düzenlemesi uygulanacak ve sigorta brokerinin “sigorta ettiren adına akit yapma yetkisi”ne sahip olup olmadığına bakılarak bilgilendirme yükümlüğün sigorta şirketi tarafından nasıl yerine getirmesi gerektiği belirlenecektir. Nadiren de olsa sigorta brokerinin “sigorta ettiren adına akit yapma yetkisi”ne sahip olması durumunda sigortacı, sigorta brokerini bilgilendirmek suretiyle bilgilendirme yükümlülüğünü yerine getirmiş olacaktır.
Sonuç
Sigorta brokerlerinin “sigorta ettiren adına akit yapma yetkisi”ne sahip olmadığı durumda bilgilendirme yükümlülüğünün sigortacı tarafından doğrudan sigorta ettirene ve talebi olması halinde ilgili kişilere karşı yerine getirileceği 2022/14 sayılı Genelge ile açıkça düzenlenmiştir. Bu kapsamda sigorta brokerlerinin gerek atama mektuplarında gerekse mesafeli olarak aldıkları görevlendirmelerinde kendisine akit yapma yetkisi verilip verilmediğini kontrol etmesi ve bu yönde bir yetki verildiyse bilgilendirme yükümlülüğünü sigorta ettirene karşı yerine getirmesi gerekmektedir.