İlk sigorta poliçelerinin denizcilik riskleri için yazıldığı ve bu poliçelerin yazımında üçüncü taraf kişilerin (daha sonra “broker” olarak anılmıştır) aracılık ettiği bilinmektedir[1]. Tacirler, denizcilik sigortalarının plasmanı için brokere başvururdu ve brokerin fonksiyonu bugünküyle neredeyse aynıydı: Broker, risk kabul eden kişileri (underwriter) ziyaret ederek, plasmanı ile görevlendirildiği risklerin belli bir oranına katılmalarını yüz yüze ikna etmekle uğraşmaktaydı. Bu pazarlık, müzakere ve ikna süreci, ilk başlarda Londra’nın çeşitli yerlerinde toplantılar yaparak daha sonra ise kurumların (Royal Exchange 1570, Chamber of Assurance 1576) içerisinde ve çok daha sonra Lloyd’s içerisindeki bölmelerde yapılmıştır.
“Broker” terimi yerine 18. yüzyılın başlarına kadar “büro çalışanı” ifadesi tercih edilmekteydi. Çünkü “broker” kelimesi, daha çok çalıntı eşyaları satan kimseler için kullanılmaktaydı[2]. Ancak, 10 Richard II’nin bir tüzüğünde bu kişilerin Broggars veya Latince Abrocarii veya Brocarii olarak adlandırıldıkları belirtilmektedir[3].
Denizcilik pazarının 18. yüzyılda büyümesiyle birlikte brokerlerin rolü de belirgin bir şekilde artmıştır. Monopol şirket girişimlerine rağmen, Lloyd’sun pazardaki önemli hacminde herhangi bir kayıp olmamış ve İngiliz pazarına doğrudan erişimi bulunmayan yabancı gemi sahipleri, bu alanda gelişen teamül ve içtihatlar nedeniyle denizcilik risklerinin Lloyd’s risk kabul edenlerine (underwriter) plase edilmesinde genellikle brokerler kullanılır hale gelmiştir. Napolyonik dönemde brokerlerin tüm plasmanların neredeyse %50’sini yaptıkları tahmin edilmektedir. Bundan sonra da brokerlerin pozisyonları sağlamlaşmış ve 19. yüzyıl ortalarında Lloyd’s’ta brokerlerin kullanımı genel kabul gören bir işlem haline gelmiştir.
Lloyd’sun denizcilik harici pazarlardaki kademeli büyümesi, brokerlere yeni iş alanları yaratmıştır. 19. yüzyılın sonlarına doğru, artık Lloyd’s içerisinde çok fazla küçük brokerlik firması faaliyet göstermekteydi ve Lloyd’s’taki risk kabul eden kişiler (underwriter) de brokerlerin sigorta işi bulmalarına[4] aşırı bağımlı hale gelmiştir. Brokerler, Lloyd’sun kendi iç düzenlemeleri haricinde herhangi bir düzenlemeye tabi değillerdi. 20. yüzyıl ile birlikte belli başlı büyük brokerlik firmaları gelişmeye başlamış ve brokerler Lloyd’s pazarı haricindeki sigorta pazarlarına da hizmet verir hale gelmiştir.
1977 yılına kadar brokerlerin faaliyetleri kontrolsüz olarak devam etmiştir. O tarihe kadar brokerler üzerinde kontrol, sadece kendisine akredite olan brokerler ile çalışan Lloyd’s tarafından gerçekleştirilebilmiştir. 1991 yılında AB Komisyonu, brokerler için önerilen asgari standartlara dair tavsiyede bulunarak 2002 tarihli Sigorta Aracılığı Direktifi’nin zeminini hazırlamıştır. AB Komisyonu, 2012 yılında ise İkinci Sigorta Aracılığı Direktifi için teklifini sunmuştur ki bu teklifte yer alan en önemli öneri, brokerlerin sigortacılardan aldıkları komisyonları açıklama gerekliliğidir[5]. Bunu 2016 yılında Sigorta Dağıtım Direktifi takip etmiş ve sadece bilinen sigorta aracıları açısından değil, diğer dağıtım kanalları açısından da özellikle sigorta satın alacak tüketiciyi koruyucu olarak ortak pazar içerisinde yeknesaklık sağlanmaya çalışılmıştır.
Tüm bu gelişmeler ışığında, günümüzde brokerin görevini, sigorta almak isteyen kişilerin sigorta ihtiyaçlarını belirleyerek uygun sigorta şirketini bulan bir “pazar yapıcı” olarak tanımlamak artık yetersiz kalmaktadır. Günümüzde broker, “pazar yapıcı” rolünün ötesinde, müşterilerine ve sigorta şirketlerine hizmet sağlayan bir profesyonel haline gelmiştir. Bu hizmetler[6], hasar yönetimi ve risk yönetim hizmetleri dahil sigorta teminatının plasmanı ve tasarımının ötesine geçmekte ve hatta dünya çapında sunulur hale gelmiştir. Brokerler ayrıca alternatif risk transfer pazarında (Captive çözümler vb.) güçlü bir pozisyon geliştirmiş ve bazı büyük brokerler, şirketlere çalışan yan hak çözümleri[7] sağlayarak, işgücü dahil her türlü menfaate ait riskin yönetimi konusunda küresel veya yerel olarak hizmet verdikleri tarafların profesyonel danışmanı konumuna gelmiştir.
Bu konum dahi bugün büyük bir evrim içerisindedir. Brokerlerin risk yönetimindeki konumları, büyük veri setleri ve yapay zeka algoritmalarının kullanımı ile giderek güçlenmekte ve pekişmektedir. Bu bakımdan brokerleri alışılagelmiş şekilde “pazar yapıcı” bir sigorta aracısı olarak anmak ve bu sınırlama ile tanımlamak artık tamamen yetersiz kalmıştır.
Sigorta brokerliği mesleğinin, kendi temel fonksiyonu açısından piyasanın işleyişi için vazgeçilmez bir meslek olduğu açıktır. Piyasalardaki değişim ve yeni ürünlerin ve yeni iş yapma yöntemlerinin sürekli artan bir hızla gelişmesi ve evrimleşmesi hayatın bir gerçeği olup yüzyıllar boyunca, sigorta brokerliğinin kendi temel özelliklerine bağlı kalarak adapte olduğu ve geliştiği görülmektedir. Bununla birlikte ürün ve mekanizmalar değişse de geçmişteki kötü piyasa tecrübeleri de nazara alınarak sigorta brokerliğinin temel özelliklerinin değişmemesi ve bu temel özelliklerin korunması gerektiği belirtilmektedir[8].
[1] Merkin, Rob/Steele, Jenny, Insurance and the Law of Obligation, 2013, s. 57.
[2] Merkin/Steele, s. 86.
[3] Thomas, Jone, Insurance brokers-their evolving role, Issue 125 of the Journal of the British Insurance Law Association, 2012, s. 29. (Brogger ismi Britanya’daki Anglosakson kabilelerinin eski mirasının bir parçasıdır. Bu isim, mal ve hizmetlerin alım satımında aracılık yapan bir komisyoncu olarak çalışan biri tarafından benimsenmiştir. Daha ileri araştırmaların, ismin İngilizce broker kelimesiyle aynı anlama gelen Anglo-Fransız brocour kelimesinden türetildiğini ortaya koyduğu belirtilmektedir.)
[4] O dönemde dahi kabul edilen genel kural, brokerin teminat sağlayan kişinin değil sigorta almak isteyenin temsilcisi olduğudur. Bir broker, sigorta bulunmasında, başvurunun yapılmasında, poliçe wordinginin hazırlanmasında sigortalıyı temsil eder ancak sigortalıyla herhangi bir özel anlaşması bulunmaksızın komisyon ücretini teminatı veren sigortacıdan alır. Bu köklü kural aksi savunulamaz olarak kabul edilmektedir.
[5] Merkin & Steele, s. 87.
[6] Bu hizmetlerin bir listesi için bknz. SIGMA, s. 5 ve s. 8.
[7] SIGMA, s. 3.
[8] Jone, Insurance brokers-their evolving role, s. 38.